نداشت كه آن را بىاذن من از جاى بركند . » دعوى بالا گرفت و ابىّ بن كعب را به حكميّت انتخاب كرد و پس از شرح حديث و معلوم شدن اشتباه خليفه ، عُمر گفت : « و اللَّه ما تشدُّه إلّا و رجلاك على عاتقي فَردّه مكانه » . « 1 » در هر صورت ، خليفهء دوم ، پس از دستيابى به خانهء عبّاس بن عبدالمطّلب و خريدارى قسمتى از خانهء جعفربن ابى طالب ، كه در روايت طاهربن يحيى به آن اشاره شده ، اقدام به توسعهء مسجد نبى نمود . مورّخان مدينه عموماً با توجه به حديث ابن‌عمر كه گفته است : پس از توسعه در زمان عمر ، طول مسجد النبى از قبله به شام ، 140 ذراع و عرض آن از شرق به غرب 120 ذراع بوده است . چنين نتيجه‌گيرى كرده‌اند كه خليفهء دوم حدود 20 ذراع به سمت قِبلى يا جنوبى مسجد افزوده و به سمت شامى يا شمالى مسجد ، 40 ذراع اضافه كرده است و چون قسمت شرقى ديوار مسجد ، حجره‌هاى همسران پيامبر قرار داشته ، خليفه در آنجا تصرّفى نكرد و تغييرى به وجود نياورد . ابن‌رسته در « الأعلاق النّفيسه » ( ص 66 ) ، در مورد افزودهء سمت قبلى مسجد توسط خليفهء دوم مىنويسد : « فلمّا ولّى عمر جعل أساطينه من لبن و نزع الخشب و مدَّه في القبلة و كان حدُّ جدار عمر من القبلة على أوّل أساطين القبلة التي إليها المقصورة . . . » . « 2 » بنابراين ، مجموع مساحت توسعه يافته ، حدود 1216 مترمربّع بوده است و اين مساحت ، بر اساس ذرع يد با آنچه مهندسان با متراژ بناى فعلى جهت تعيين حدود مسجد

--> ( 1 ) . « به خدا قسم او را محكم نمىكنى مگر آن‌كه پاهايت روى شانه‌هاى من باشد . پس او را در جاى خويش مجدداً قرار داد . » ( 2 ) . « هنگامى كه عمر خليفهء مسلمين شد ، ستون‌هاى مسجد را از خشت بنا كرد و چوب‌هاى آن را از آن جدا كرد و آن را از سمت قبله امتداد داد . حد ديوار عمر از قبله در امتداد ستون‌هاى قبله ، منتهى به مقصوره بوده است . »